Het komt goed.

Oud&Nieuw is weer achter de rug. Met de gebruikelijke rituelen, die niet iedereen echt plezierden. Maar nu verder: we hebben verwachtingen over het nieuwe jaar, waarin alles graag wat beter en soepeler moet gaan. Over de zaken, die ons hebben verrast of zelfs overvallen – neem bijv. de oorlog, de inflatie, de snelheid van klimaatverandering – is uitvoerig gesproken en geschreven in de media. 

Één voorbeeld om er even uit te lichten: de acht miljardste wereldburger is realiteit. En een groot bedrijf (Exxon) heeft in 2022 tachtig miljard Winst gemaakt. Dat is dus een tientje per mens op aarde. Het bedrijf is boos, omdat het denkt dat de CO2 heffing de winst met twee miljard zal verminderen. Juridische specialisten worden aan het werk gezet. Zo gaat dat. 

De eerste januari van een nieuw jaar is ook maar gewoon een dag. Wat er aan voorafging zal ook gewoon doorgaan, dus ook in 2023 moeten we hard werken om er het beste van te maken. Dat doen we met positieve inzet, daarbij proberen we een aandeel te leveren in zuinig omgaan met energie, grondstoffen, water en warmte. Alle beetjes helpen en als een flink deel van onze acht miljard medemensen dat ook proberen moet het in 2023 echt beter gaan.

Om met Claudia de Brei te spreken: “het komt goed”.

 

Wat heeft Hongkong eigenlijk te vieren?

Dreamlines.nl

 

Biobased bouwen

Het is relatief zeldzaam dat een artikel in de krant ons blij maakt. Het verhaal in de zaterdag (26/11/22) krant) ** is er zo een. De kop: “Biobased bouwen is de toekomst”. Het verhaal: Duurzaam ontwerpen met hout, kalkhennep en stro, in  plaats van het gebruikelijke staal en beton, waarvan de productie veel negatief effect heeft op het milieu (stikstof!). Als voorbeeld worden drie duurzame, klimaatneutrale gebouwen gepresenteerd, ontworpen door jonge, prijswinnende architectenbureaus. Hun uitgangspunt is dat de enige weg vooruit ligt in de vernieuwing van de bouwmaterialen, die uit de natuur worden gewonnen. Het gebruik van fossiel, olie en gas en het qua productie zwaar vervuilende staal moet geschiedenis worden. 

De drie voorbeelden zijn te zien – ga dat zeker doen – in Eindhoven: The Body Building van bureau Werkstatt; in Waalwijk: het museum Schoenenkwartier van bureau Civic Architects en in Strijensas: het Dijkhuis van bureau La-Di-Da. Drie inspirerende gebouwen, die een goed beeld geven van de ontwikkelingen van duurzame architectuur. Sowieso is het inspirerend hun websites te bekijken: 

werkstatt.nu – abebonnemaprijs.nl – civicarchitects.nl 

D

Het Schoenenkwartier is net uitgeroepen tot het publieke huis van 2022.

Werkstatt heeft  de nominatie voor architect van jaar 2022.

La-di-da design heeft de abe bonnema prijs voor jonge architecten 2022.

Ze hebben het allemaal verdiend, vinden wij. Want, hoe dan ook, duurzaam heeft de toekomst. Of anders is er geen toekomst.

Nou ja, de toekomst is voorlopig jaar 2023. Wat gaat ons dat aan verrassingen brengen? Bij begin 2022 was er toch ook niemand die had kunnen voorzien wat er ook wel is gebeurd. Wij hopen op betere tijden: minder oorlog, minder vervuiling, minder agressie, minder inflatie. Wel meer positiviteit, meer begrip voor elkaar, meer betaalbare woningen. Bovendien moet Feijenoord maar eens kampioen worden. 

** Kirsten Hannema en Elzeline Kooy. 

 

 

Solarsedum

Hitte en Water, Aanpassen: hoe dan?

In deze, nog steeds voortdurende, hitte wordt de vraag : “hoe gaan we daarmee om?” steeds actueler. Want, als één ding duidelijk is, is het wel dat we meer en meer te maken zullen gaan krijgen met extreem warm en droog weer. Misschien nog niet zo erg als in China, dat nu al meer dan twee maanden door een hittegolf wordt geteisterd met in de megasteden temperaturen van boven de 40*. 

Een van de eerste aanpassingen zal zijn het hittebestendig maken van het leef- en woonklimaat. Onze huizen zijn niet hitteproef. Te veel glas, te veel beton en baksteen. Daarmee wordt warmte binnengelaten of geabsorbeerd. Een beter alternatief, dat al lang wordt toegepast in hete landen, zoals de golfstaten, zijn mudhouses. Gebouwd van gedroogde blokken leem en mest zijn woningen, zelfs flatgebouwen, een stuk koeler. Mest hebben wij genoeg (!), leem is hier minder goed voorhanden. Een moderner alternatief, dat ook in economisch opzicht zeer de moeite waard is, is houtbouw. We hebben daarover al eerder gemeld. Maar de keuze van toekomstgericht bouwmateriaal is uiteraard gericht op nieuwbouw. Wat te doen met oudere woningen? Eenvoudig antwoord: isolatie! Daarover hebben we ook al vele malen geschreven. Isolatie als middel om de kou buiten en de warmte binnen te houden, waarbij energiebesparing grote winst oplevert. Maar het gaat nu vooral om warmte buiten te houden. 

Een interessante ontwikkeling kwamen we onlangs op het spoor. Het betreft wel platte daken. Het idee is om een plat dak niet alleen te voorzien van (uiteraard hoogkwalitatieve, Europeese) zonnepanelen, maar de plaatsing daarvan te integreren in een bed van biologisch in Nederland gekweekte (dus resistentere) sedumplantjes. Die beplanting wordt uitgezet op een dikke substraatlaag. Die dient aan een kant als fundering voor de zwevende zonnepanelen, anderzijds is het koelende en isolerende effect indrukwekkend; tenslotte zorgt de laag voor voeding voor de mix aan sedumsoorten. Het geheel loopt onder de zonnepanelen door, die dus een stukje van het dakoppervlak af staan (“zweven”). Mits goed gedaan met de juiste panelen wordt een levensduur van zeker 30 jaar beloofd. 

Wij zouden als onderhoudsbedrijf met duurzaamheid als leidraad zulke ontwikkelingen niet kunnen negeren. Sterker nog, we zullen zeker een project volgens het systeem van het “solar sedum energiedak” gaan uitvoeren. Zowel de voordelen ten aanzien van het intern klimaat als ook de economische voordelen met hoog rendement worden overtuigend gedocumenteerd.

We houden U op de hoogte!

Solarsedum

Solarsedum

Solar Sedum

Stikken in stikstof

 

 

We werden onlangs weer opgeschrikt door een rechterlijke uitspraak tegen bouwplannen. Reden: de stikstofaffaire waarbij verboden wordt om te bouwen als niet een evenredige compensatie van de bij bouw uitgestoten stikstof wordt bereikt. Het argument dat zulks zou worden bereikt doordat de maximumsnelheid van 130 naar 100 km/uur is gegaan, werd door de rechter als kul aangemerkt. Nou was het bouwplan op zich onzalig, want er zou in het duingebied worden gebouwd (hoe kom je erbij!). Maar gegeven de wens om een miljoen huizen te bouwen in het komende decennium is de uitspraak toch een tegenvaller. 

Wij vinden het beter om een probleem bij de bron aan te pakken en niet door het effect te willen beperken  (‘compensatie’). Waar komt die stikstof vandaan en hoe kom je er van af? Het RIVM, dat de stikstofdepositie bijhoudt, meldt dat 46% uit de agrarische sector komt. Daarna zijn het verkeer met 6% en huishoudens met ook 6% de toppers. Uit het buitenland wordt 32% geïmporteerd. De bouw neemt nog geen 1% voor zijn rekening. Bekijk je alleen de binnenlandse productie van stikstof (ammoniak en stikstofoxiden), dan is de aanbouwbijdrage 68%. Je zou zeggen: wil je het probleem bij de bron aanpakken, dan zit daar de grootste winst. Neem daarbij het gegeven dat Nederland te dichtbevolkt en te klein is voor het enorme arsenaal aan landbouw/veeteeltoppervlak en het land qua natuuroppervlak de laatste plaats in Europa inneemt. De conclusie dat een sterke vermindering van de agrarische sector op korte termijn onvermijdelijk is wordt zelfs door de politiek schoorvoetend aanvaard. Nu is nog het wachten op daadkracht. Nodige wet- en regelgeving moet versneld worden ingevoerd en uitgevoerd.

Wat kunnen wij persoonlijk doen? Ietsje minder vlees en zuivel, zo wordt al veelvuldig aanbevolen in de media. Wat minder vliegvakanties boeken helpt ook.

waarom?

Mark Rotko,1969.
geboren in Letland, toenmalig Rusland.

Het is nu niet het goede moment om te schrijven over duurzaam bouwen, denken aan stikstof en koolstofdioxide of hoe goed isoleren goed is voor klimaat en portemonnee. Daarvoor is teveel gebeurd sinds zondag 27 februari: einde olympische spelen en einde van de vrede in Europa. Met verbijstering en afschuw moeten we toezien hoe één persoon de macht heeft een heel volk in diepe ellende en rouw te storten en een heel land te verwoesten. Vlakbij en onder onze machteloze ogen. Waarom dat? Wat speelt er voor rancune en wraakgevoel in het hoofd van deze verantwoordelijke machthebber? 

Wij filosofeerden in het recente verleden over de toekomst met grote problemen van onze aarde, met klimaat, milieu en overbevolking als leidende thema’s. En wat we zouden kunnen bijdragen om de toekomst leefbaar te houden in welvaart en vooral welzijn. Dat ziet er nu heel anders uit. De toekomst is uiterst onzeker en beslist een stuk minder aangenaam dan we hadden verwacht en gehoopt. 

We weten: het leven gaat door, maar hoe, dat zullen we moeten afwachten.

Mark Rotko,1969.
geboren in Letland, toenmalig Rusland.

Van het gas af.

Een van de maatregelen om het klimaat (enigszins) te redden is het aardgasvrij maken van bestaande woningen en nutsgebouwen. De gemeente heeft het voortouw om dat doel te realiseren. Dus wordt er op een gegeven moment de gasleiding verwijderd. De gemeente doet dat per wijk en ze zal daar wel een paar jaar de tijd voor (moeten) nemen. Maar, als het zover is, dan hebben de bewoners van een huis wel een probleem, tenzij zij een oplossing hebben. Die is tweeledig: koken op elektriciteit, verwarmen met elektriciteit. Het koken is relatief eenvoudig: keramisch of met inductie, waarvoor een sterke groep moet worden aangelegd. Verwarmen is veel ingewikkelder. De oplossing die het meest voor de hand ligt is het installeren van een warmtepomp, die de CV-ketel vervangt en kan worden gevoed met een zonnepaneleninstallatie. Voor oude huizen is dat behoorlijk ingrijpend qua sloop- en herbouwwerk. En zeer kostbaar. (Orde van €25000?).

De huidig verkrijgbare normale warmtepompen werken goed als ze een lage temperatuur van rond de 35 graden leveren. Maar met zulke lage temperaturen is een woning niet te verwarmen met de bestaande radiatoren. Dan zijn er andere voorzieningen nodig zoals een vloerverwarming. En eventueel plafondpanelen met infraroodstraling. Daar komt nog bij dat de huidige lage temperatuur warmtepompen niet snel genoeg vermogen leveren om een afgekoelde woning weer op temperatuur te brengen. Dit maakt het noodzakelijk de woning extra goed te isoleren, zeker tot energielabel B. 

Begrijpelijk dat zo’n vooruitzicht huiseigenaren schrik aanjaagt. Gelukkig worden er vorderingen gemaakt in het ontwikkelen van betere oplossingen. Met plezier las ik over een innovatief warmtepompsysteem van Vattenfall/Feenstra. Dat is een hoge temperatuur systeem, waarbij de bestaande radiatoren gewoon kunnen blijven functioneren. Hiermee, zo zegt Cindy Kroon van Vattenfall: “wordt het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad haalbaar en betaalbaar en brengt fossielvrij leven een grote stap dichterbij.” Bekijk hun site maar: het is een interessant verhaal. {feenstra.com/zorgelooswonen/innovatie en group.vattenfall.com/nl/newsroom/persbericht/2021/eenvoudig-van-gas-los-met-hoge-temperatuur-warmtepomp}.

Ook het isoleren worden minder dringend, maar blijft toch altijd wel raadzaam. Vloer-, gevel-, dak- en raamisolatie verdienen zich terug en dragen ook bij aan duurzaamheid. Wij zijn overigens goed toegerust om U daarbij te adviseren en te helpen met de uitvoering.

 

NK Tegelwippen

De vakantie is voorbij, het werk weer hervat met goede moed. Wat nog niet voorbij is: het formeren van een nieuwe regering, coronaperikelen en boosheid over de maatregelen en de vaccinatiepas, nieuwe vluchtelingenstromen, klimaat- en milieuproblemen, almaar meer CO2 uitstoot, steeds grotere woningnood, steeds meer schulden, steeds minder vertrouwen. Een aantal van deze problemen wordt al als onoplosbaar beschouwd en het advies luidt: aanpassen aan nieuwe omstandigheden en andere manier van leven. Het is lastig om positief en optimistisch te blijven bij de dagelijkse verslaglegging in de media. Terwijl we ons in de vakantie hadden voorgenomen te berichten over zaken die ons blij maken.

Dat gaan we dan ook gewoon doen!

In de Volkskrant (Haro Kraak15 september 2021) staat een bijzondere reportage die handelt over de verstening van particuliere tuinen en wat dat voor negatief effect heeft voor het stedelijk klimaat. (we hebben er al eerder over bericht).

Citaat:” Nederland is een tegelland. Naar schatting 60 procent van de tuinen binnen de bebouwde kom is betegeld. Dat is slecht nieuws voor bijen en vlinders, maar ook voor de hitte in de stad. Dus houden gemeenten het NK Tegelwippen. Tegels eruit, groen erin.” Op hemelvaartsdag heeft het festival “Dus wat gaan wij doen” plaats gevonden, gericht op oplossingen voor de klimaatcrisis. Een van die campagnes is het NK Tegelwippen met een wedstrijdelement: Amsterdam versus Rotterdam. Er doet reeds een behoorlijk aantal steden mee met dit goede initiatief. Groepen vrijwilligers helpen mensen met teveel steen hun tuin te vergroenen. Het is bewezen dat vergroening van onze stedelijke gebieden een groot positief effect heeft op het leefklimaat, zowel qua temperatuur alsook luchtkwaliteit. 

Wij zijn blij met dit creatieve initiatief en willen er U ook graag op attenderen.

Ga kijken op het net:

www.duswatgaanwijdoen.nl

Klimaatadaptieve en biodiverse steden en dorpen
Het NK Tegelwippen wordt voor het tweede jaar op rij georganiseerd en er strijden 63 gemeenten mee van 30 maart tot 30 september. Gedurende het NK worden in heel Nederland tegels vervangen voor groen om zo wateroverlast te voorkomen, koelte te bieden in tijden van hitte, water vast te houden bij droogte en de leefruimte voor planten en dieren te vergroten. Bovendien is een groene leefomgeving goed voor onze gemoedstoestand.

Deze wedstrijd is geïnitieerd door DWGWD en Frank Lee en wordt ondersteund door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, Ons Water, Amsterdam Rainproof en Rotterdams Weerwoord.

Vakantie ?!

Corona lijkt wel een beetje voorbij , althans in West-Europa. Tenminste als niet het scenario van vorig jaar weer passeert. Daar wil niemand aan denken, blij als iedereen is om uit de beperkingen te treden van ‘opgesloten’, anderhalve meter en mondkapjes (muilkorfjes). Er heerst een bijna uitgelaten stemming van de naderende vakantie en uitzicht om de dingen te kunnen doen die zolang taboe waren of zelfs ronduit verboden. 

Dat schreven wij in de vorige brief, begin juni. Hoe naïef blijkt dat! Op dit moment is het reproductiegetal meer dan twee. Nog niet zo hoog geweest. Wat gaat er terechtkomen van de verwachtingsvolle vakantieplannen, die we min of meer zorgeloos hadden gemaakt? De boodschap is simpel: “een beetje dimmen” en de ideeën bijstellen. Voor ons is het doel gewoon: ‘er even uit’. We hebben tenslotte behoorlijk hard gewerkt en we zijn blij dat we dat hebben kunnen doen. En daar vakantie oorspronkelijk betekent iets anders doen dan we dagelijks deden en de zinnen verzetten, moet dat toch mogelijk zijn zonder verre reizen, vliegen en ‘lekker losgaan’. Ofwel het hoofd leeg en het hart vol. 

Dus we gaan toch iets fijns doen, met het hele gezin. Op stap met de QR van gevaccineerd en een mondkapje in de achterzak. Als we terugzijn kunnen we met frisse moed en elan onze bijdragen leveren aan duurzaamheid en zorg voor milieu en energie.

tot dan !!

PS1: Geniet U ook van een prettige vrije tijd en blijf ver van de delta.

PS2: Na delta komt epsilon in het Griekse alfabet. Goed om te weten.

Mjøstårnet

Inflatiespook

Corona lijkt wel een beetje voorbij , althans in West-Europa. Tenminste als niet het scenario van vorig jaar weer passeert. Daar wil niemand aan denken, blij als iedereen is om uit de beperkingen te treden van ‘opgesloten’, anderhalve meter en mondkapjes (muilkorfjes). Er heerst een bijna uitgelaten stemming van de naderende vakantie en uitzicht om de dingen te kunnen doen die zolang taboe waren of zelfs ronduit verboden. We zien de coronastatistieken naar de binnenpagina’s van de krant verdwijnen en de ‘oude’ problemen krijgen weer de grootste aandacht. Klimaat voorop natuurlijk en daarbij de vraagstukken van de CO2 uitstoot en de stikstof. Politiek kan/wil zich helaas (nog) niet binden aan verregaande maatregelen die mondiaal nodig zijn. Hier, ter lande, wil de regering maar niet komen tot een nieuwe regering. Het zijn dezelfde hoofdrolspelers die al geruime tijd bezig zijn zichzelf opnieuw uit te vinden en ze maken helemaal geen haast. Persoonlijk geharrewar heeft kennelijk de prioriteit. 

Een van de effecten van post-corona en de ‘wederopbouw’ is dat de economie zich razendsnel herstelt. Daarbij lopen we snel tegen grenzen op. Er wordt tekort ervaren: tekort aan energie, maar vooral tekort aan grondstoffen. Mining lag al een poosje op halve kracht en dat wreekt zich nu. Het gevolg is dat de prijzen fors de lucht in gaan. Niet alleen de huizenmarkt is ontploft, ook het bouwen (een miljoen woningen gevraagd!?) wordt veel duurder. De veel hogere kosten worden natuurlijk doorberekend en daar gaat de koopkracht, die toch al onder druk stond. Dus: vakbonden verlangen hogere salarissen, al zichtbaar in de nieuwe afgesloten CAO’s. Inflatie is het gevolg en als de inflatie niet beheersbaar zal blijken (onverhoopt!), is de beer los. Wij, speler in de wereld van bouw en onderhoud, merken dat nu al flink. We zijn ook genoodzaakt onze offertes in de pas te laten lopen met de ontwikkelingen, hoe spijtig dan ook. 

Gelukkig zijn er ook wel positieve en hoopvolle ontwikkelingen. Er is meer aandacht en waardering voor de natuur in de stadstaat Nederland. Er is een zekere consensus over een progressieve aanpak van wateroverlast versus droogteproblemen. Er wordt gewerkt aan een betere beheersing van het mobiliteitsvraagstuk: files, het vliegverkeer, vervuilende auto’s en motorrijtuigen, niet nuttige verplaatsingen van personen, vee en goederen, dat moet allemaal niet terug naar het niveau van 2019.

Wat woningbouw betreft komt er een doorbraak van een ‘nieuw’ materiaal: hout!

Hout is een volwaardig vervanger van beton en baksteen. Hout als bouwgrondstof haalt CO2 uit de lucht en legt dat voor jaren vast. Ook voor het duurzaam circulair bouwen is hout uitermate geschikt. Denk nu niet alleen aan tiny houses. In Noorwegen staat met 86 m het hoogste houten gebouw van Europa. Met appartementen, kantoren en een hotel. Het moet niet moeilijk zijn om ook in Nederland bio-based wijken te bouwen. Hout is overigens ook nog een stuk goedkoper (hoewel in de huidige inflatieronde de prijzen flink zijn gestegen, jammer).

Veluwe

Nieuw Beleid

Wat één persoon toch een enorme invloed kan hebben op wel en wee van zowat de hele wereld, dat blijft fascinerend. Zo heeft de Amerikaanse president Biden met zijn on-line klimaatconferentie een ambitieus klimaatplan gepresenteerd, dat ook nog is omarmd door de uitgenodigde wereldleiders. En dat verder gaat dan de Europese plannen. Geld is opeens geen probleem meer, want de benodigde miljarden worden terugverdiend. Want de wereld zal door de beoogde mindere opwarming minder grote schade oplopen. Wat gaat Nederland hiermee doen? Onze opgave is gigantisch én ingewikkeld. Het coronaproject is er pienuts bij. Wij moeten van het ‘stikstof’ af. We moeten de CO2-uitstoot tot nul terugbrengen. We moeten een miljoen huizen bouwen. We moeten veel meer natuur, voor de mens, voor de biodiversiteit, voor de leefomgeving. We moeten een andere vorm van waterbeheer ontwikkelen, want verdroging en overlast worden beide dramatisch erger. We moeten anders denken over landbouw en industrie; deze moeten duurzaam en kringloop worden. Daarbij komt dat geen van deze zaken los kunnen worden aangepakt, integendeel, alles hangt met alles samen. Sowieso moeten we het idee loslaten dat we een ‘land’ zijn. We zijn een stadstaat, qua inwonergetal vergelijkbaar met groot Londen en kleiner dan een aantal Chinese steden, Caïro, Lagos en nog veel meer. Dat in onze Grote Stad dan wel 60% boerenland is met enorme arsenalen raaigras en mais, is bizar. De ruimte voor woningen, gezonde natuur, flora en fauna zal hoe dan ook een forse vermindering van landbouw en veehouderij vergen. Het rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) is hierover volstrekt duidelijk. Afijn: we krijgen (op termijn?) een nieuwe regering (met een nieuwe bestuurscultuur?) en dat zal een formidabele regering moeten zijn om de geschetste uitdaging met moeilijke politieke beslissingen aan te gaan. Wij zijn benieuwd. We gaan in ieder geval door ons leven en werk zo duurzaam mogelijk te maken. Steeds nadenken over wat we doen, wat we eten, wat we kopen en hoe we onze mobiliteit organiseren. Dat klinkt vermoeiend, maar het wordt op de duur een vanzelfsprekende gewoonte. 

Veluwe

Veluwe